σχετικά με τον Όργουελ, μου ήρθε ένα μέηλ που συγκρίνει τις θέσεις του Όργλουελ με αυτές του Άλντους Χάξλεϊ στο βιβλίο θαυμαστός καινούριος κόσμος : Όπως λέει :
Ο Όργουελ φοβάται ότι θα μας καταστρέψουν εκείνα που μισούμε (π.χ. Όπλα).
Ενώ ο Χάξλεϊ ότι θα μας καταστρέψουν εκείνα που αγαπάμε (π.χ. τηλεκοντρόλ, υπολογιστής).
Ο Όργουελ φοβόταν ότι η αλήθεια θα αποκρύπτεται.
Ο Χάξλεϊ φοβόταν ότι η αλήθεια θα πνιγεί σε μία θάλασσα αδιαφορίας και άχρηστων πραγμάτων.
Για όσους έχουν υπομονή :
Ενας προφήτης για σκοτεινούς καιρούς
Στο θαυμαστό κόσμο των ... ευτυχισμένων δούλων
ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ
Ο Αλντους Χάξλεϊ (1894-1963) υπήρξε ίσως ένας από τους ελάχιστους διανοούμενους του εικοστού αιώνα στον οποίο συνέχιζαν να συνυπάρχουν οι «δύο κουλτούρες», η ουμανιστική και η επιστημονική. Τα δοκίμια και τα μυθιστορήματά του καθρεφτίζουν μια εγκυκλοπαιδική πολυμάθεια και μια εξαιρετική ικανότητα σύνθεσης φιλοσοφίας και επιστήμης, ιστορίας και βιολογίας, ποίησης και χημείας, λογοτεχνίας και οικονομίας.
Δεν πρέπει βέβαια να λησμονάμε ότι παππούς του Αλντους Χάξλεϊ ήταν ο μεγάλος βιολόγος Τόμας Χένρι Χάξλεϊ, ο οποίος υπήρξε φίλος του Δαρβίνου και ο κύριος δημόσιος υποστηρικτής του δαρβινισμού στη βικτωριανή εποχή. Πατέρας του ήταν ο συγγραφέας Λέοναρντ Χάξλεϊ, εκδότης του φιλολογικού περιοδικού «Cornhill Magazine». Η μητέρα του ήταν ανιψιά του ποιητή Μάθιου Αρνολντ και αδελφή της μυθιστοριογράφου Χάμφρι Γουόρντ.
Ο μικρότερος αδελφός του, Αντριου Φίλντινγκ Χάξλεϊ, τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής, ενώ ο μεγαλύτερος αδελφός του Τζούλιαν Χάξλεϊ υπήρξε σπουδαίος βιολόγος και φιλόσοφος, το έργο του οποίου άσκησε μεγάλη επίδραση στη μελέτη της συμπεριφοράς και της εξέλιξης (διατέλεσε μάλιστα και πρώτος γενικός διευθυντής της UNESCO στα χρόνια 1946-48). Μεγαλώνοντας σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο Αλντους Χάξλεϊ αποδέχθηκε την πρόκληση του ευγενικού ανταγωνισμού και της πνευματικής άμιλλας και τόλμησε να θέσει έναν δημιουργικό στόχο που κανείς από τους συγγενείς του δεν είχε επιδιώξει με την ίδια αποφασιστικότητα: να επανασυνδέσει επιστήμη και λογοτεχνία, σώμα και πνευματικότητα, φαντασία και ορθολογικότητα.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε μία νέα έκδοση του σπουδαίου έργου του Αλντους Χάξλεϊ «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» («Νησίδες», μετάφραση: Βασίλης Τομανάς). Ξαναδιαβάζοντας σήμερα αυτό το μυθιστόρημα -που γράφτηκε το 1931 και πρωτοδημοσιεύτηκε στην Αγγλία το 1932- μπορούμε ίσως να καταλάβουμε περισσότερο από κάθε άλλη προηγούμενη φορά την προφητική του δύναμη και οξυδέρκεια. Η μεγάλη διορατικότητα του Χάξλεϊ τον καθιστά έναν πολύτιμο οδηγό στην αβέβαιη περιπλάνηση της ανθρωπότητας μέσα στο λαβύρινθο του εικοστού πρώτου αιώνα. Διόλου τυχαία, άλλωστε, το όνομα του Χάξλεϊ ανευρίσκεται σε πρόσφατες μελέτες, που ανακαλύπτουν και υπογραμμίζουν την αξία και την επικαιρότητα του έργου του.
Ενα παράδειγμα; Ο Νιλ Πόστμαν στο βιβλίο του «Διασκέδαση μέχρι θανάτου» («Δρομέας», 1998) αναλύει το σύγχρονο αμερικανικό πολιτισμό ως μια παραλλαγή του μέλλοντος που είχε προβλέψει ο Χάξλεϊ. Ο Πόστμαν ξεκινάει με μια σύγκριση της προφητικής δύναμης του οργουελικού «1984» και του «Θαυμαστού καινούργιου κόσμου» του Χάξλεϊ: «Ο Οργουελ προειδοποιούσε ότι κάποια στιγμή θα επιβληθεί ένας έξωθεν αυταρχισμός. Αντιθέτως, για τον Χάξλεϊ δεν χρειάζεται Μεγάλος Αδελφός για να στερηθεί η ανθρωπότητα την αυτονομία, την ωριμότητα και την ιστορική της μνήμη. Εκείνος πίστευε ότι σιγά σιγά οι άνθρωποι θα καταλήξουν να αγαπούν την καταπίεσή τους, να λατρεύουν την τεχνολογία και να αποδομήσουν την ικανότητά τους για σκέψη. Τον Οργουελ τον φόβιζαν οι άνθρωποι που θα απαγόρευαν τα βιβλία. Τον Χάξλεϊ τον φόβιζε το γεγονός ότι δεν θα υπήρχε λόγος να απαγορευτεί ένα βιβλίο, γιατί δεν θα βρισκόταν άνθρωπος πρόθυμος να διαβάσει. Ο Οργουελ φοβόταν εκείνους που θα μας στερούσαν την πληροφόρηση.
Ο Χάξλεϊ φοβόταν εκείνους που θα μας υπερπληροφορούσαν τόσο, ώστε να καταντήσουμε πλάσματα παθητικά και εγωιστικά. Ο Οργουελ φοβόταν ότι η αλήθεια θα φυλασσόταν μυστική. Ο Χάξλεϊ φοβόταν ότι η αλήθεια θα πνιγόταν σε έναν ωκεανό σύγχυσης.
Ο Οργουελ φοβόταν ότι θα αναπτύσσαμε πολιτισμό υποτέλειας. Ο Χάξλεϊ φοβόταν ότι θα αναπτύσσαμε πολιτισμό κοινοτοπίας... Ο Οργουελ φοβόταν ότι θα μας καταστρέψουν αυτά που μισούμε. Ο Χάξλεϊ φοβόταν ότι θα μας καταστρέψουν αυτά που αγαπάμε...».Ενας πολιτισμός, συμπεραίνει ο Πόστμαν, μπορεί να συρρικνωθεί με δύο τρόπους.
Σύμφωνα με τον πρώτο, τον ουργουελικό, ο πολιτισμός γίνεται φυλακή. Σύμφωνα με το δεύτερο, το χαξλεϊκό, ο πολιτισμός γίνεται παρωδία. Στη σύγχρονη Αμερική οι προφητείες του Οργουελ δεν έχουν ακόμη πολλή σημασία, αλλά οι προφητείες του Χάξλεϊ έχουν ήδη αρχίσει να πραγματοποιούνται. «Στην προφητεία του Χάξλεϊ
ο Μεγάλος Αδελφός δεν μας βλέπει με δική του επιλογή. Εμείς τον βλέπουμε, με δική μας. Δεν χρειάζονται δεσμοφύλακες ή πύλες ή υπουργεία Αλήθειας. Οταν ένας πληθυσμός ψυχαγωγείται με ασημαντότητες, όταν η πολιτιστική ζωή επαναπροσδιορίζεται ως συνεχής κύκλος ψυχαγωγίας, όταν μία σοβαρή δημόσια συζήτηση γίνεται ένα είδος νηπιακού λόγου, όταν, με λίγα λόγια, ένα λαός γίνεται ακροατήριο και οι δημόσιες πράξεις θεάμα επιθεώρησης, τότε ο θάνατος του πολιτισμού είναι ένα βέβαιο ενδεχόμενο».
Αλλά και το τελευταίο βιβλίο του Φράνσις Φουκουγιάμα με τίτλο «Our Posthuman Future» («Profile Books», 2002) αρχίζει με μία συγκριτική ανάλυση των δύο μεγάλων αντι-ουτοπιών που σημάδεψαν το συλλογικό φαντασιακό του εικοστού αιώνα: του «1984» του Οργουελ και του «Θαυμαστού καινούργιου κόσμου» του Χάξλεϊ. Ο Φουκουγιάμα υποστηρίζει ότι «ενώ οι τεχνολογικές προβλέψεις που διατυπώνουν τα δύο βιβλία είναι εντυπωσιακά ακριβείς, οι πολιτικές προβλέψεις του πρώτου βιβλίου, του "1984", ήταν εντελώς εσφαλμένες». Η αντι-ουτοπία του Οργουελ περιγράφει έναν κόσμο πνιγηρού ολοκληρωτισμού, που υλοποιείται μέσα από τον έλεγχο της πληροφόρησης. Αλλά, αν το Ιντερνετ από μιαν άποψη μοιάζει πάρα πολύ με την οργουελική τηλεοθόνη, από μια άλλη άποψη βρίσκεται στον αντίποδά της. «Αντί να γίνει ένα εργαλείο συγκεντροποίησης και τυραννίας, οδήγησε στον εκδημοκρατισμό της πρόσβασης στην πληροφόρηση και στην αποκέντρωση της πολιτικής». Ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» του Χάξλεϊ, αντιθέτως, θεμελιώνεται πάνω σε μιαν εντυπωσιακή ανάπτυξη των βιοτεχνολογιών και αυτό τον καθιστά εξαιρετικά επίκαιρο. Η επικαιρότητά του δεν καθορίζεται τόσο από αυτό που έχει ήδη συμβεί, όπως είναι λ.χ. η έκρηξη της τεχνολογίας της πληροφορικής, όσο από αυτό που πρόκειται να συμβεί η μάλλον από αυτό που θα μπορούσε να συμβεί. Τι είναι πράγματι η «διαδικασία Μποκανόφσκι», αν όχι μια μέθοδος μαζικής κλωνοποίησης;
Από την άλλη μεριά, σύμφωνα πάντα με τον Φουκουγιάμα, αυτό που καθιστά το πολιτικό σκέλος της προφητείας του Χάξλεϊ περισσότερο εύστοχο και ακριβές από την οργουελική προφητεία είναι το ότι στον «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο» «το κακό δεν είναι τόσο φανερό, επειδή κανείς δεν εξοντώνεται».
Ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» είναι ένας κόσμος «ευτυχισμένων δούλων». Συνεπώς, ο Φουκουγιάμα προτιμάει να χρησιμοποιεί τον Χάξλεϊ ως οδηγό, προκειμένου να εξερευνήσει «την πιο σημαντική απειλή που δημιουργεί η σύγχρονη βιοτεχνολογία, την απειλή να αλλοιώσει την ανθρώπινη φύση και να μας οδηγήσει σε μια μετα-ανθρώπινη φάση της Ιστορίας».
Η έκφραση «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» («Brave new world»), που δίνει τον τίτλο του μυθιστορήματος του Χάξλεϊ, ανευρίσκεται στην πέμπτη πράξη της «Τρικυμίας» του Σέξπιρ. Η Μιράντα, η κόρη του Πρόσπερου, εκφράζει με χαρακτηριστική αφέλεια το θαυμασμό της: «How beauteous wankind is/O brave new world/that has such people in it». Ο άκριτος ενθουσιασμός της μοιάζει με εκείνον της Λενίνα, της γυναίκας που αγαπάει ο Τζον ο Αγριος, ο άτυχος πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος. Διαφορετικά από τους άλλους κατοίκους του «Θαυμαστού καινούργιου κόσμου», ο Αγριος γνωρίζει από μνήμης το έργο του Σέξπιρ.
Αλλά στον «Καινούργιο κόσμο», όπως εξηγεί ο Ελεγκτής Μουσταφά Μοντ, ο Σέξπιρ δεν διαβάζεται επειδή είναι παλιός.Εξάλλου, έργα όπως ο «Οθέλος» ή ο «Βασιλιάς Λιρ» δεν θα μπορούσαν καν να γίνουν κατανοητά. Οι τραγωδίες για να συμβαίνουν, να γράφονται και να κατανοούνται προϋποθέτουν κοινωνική αστάθεια. Αλλά ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» είναι σταθερότατος. Η σταθερότητά του επιτυγχάνεται με πολύ δραστικά μέτρα,
με ένα αξιοθαύμαστο σύστημα διαμόρφωσης εξαρτημένης συμπεριφοράς που ξεκινάει από τα βρέφη και τα νήπια. Ο σχεδόν τέλειος έλεγχος που ασκείται από το κράτος επιτυγχάνεται με επιστημονικές μεθόδους που υποκινούν και ενισχύουν την επιθυμητή συμπεριφορά.
Υπάρχει άλλωστε κεντρικός προγραμματισμός της αναπαραγωγής και προωθείται μια σχεδιασμένη γενετική τυποποίηση. Η βελτίωση ή ο εκφυλισμός του είδους ασκούνται συστηματικά και προγραμματισμένα. Σε μια σειρά από φιάλες, βιολογικά ανώτερα ωάρια γονιμοποιημένα από βιολογικά ανώτερα σπερματοζωάρια δέχονται τις καλύτερες δυνατές φροντίδες και καταλήγουν σε βρέφη κατηγορίας Β ή Α ή ακόμη ΑΑ. Σε μια άλλη πολύ πιο πολυάριθμη σειρά από φιάλες, βιολογικά κατώτερα ωάρια γονιμοποιημένα από βιολογικά κατώτερα σπερματοζωάρια υποβάλλονται στη διαδικασία Μποκανόφσκι (παραγωγή 96 πανομοιότυπων διδύμων από ένα γονιμοποιημένο ωάριο). Αυτά τα κατώτερης κατηγορίας όντα είναι ικανά για βαριές δουλειές, απολύτως πειθαρχικά και δεν προκαλούν ποτέ ανησυχία στους ανωτέρους τους. Προηγουμένως βέβαια υποβάλλονται στην κατάλληλη εκπαίδευση και στη συνέχεια μπορούν να ζουν κάπως πιο άνετα, με ελεύθερες και συχνές επαφές μεταξύ των δύο φύλων και με την προσοχή τους συνεχώς στραμμένη σε δωρεάν διασκεδάσεις. Τη διαμόρφωση εξαρτημένης συμπεριφοράς στα εμφιαλωμένα βρέφη τη διαδέχεται η ενστάλαξη γνώσεων με υπνοπαιδεία, η διδασκαλία της ηθικής κατά την ώρα του ύπνου, η νεο-παβλοφική διαμόρφωση εξαρτημένων ανακλαστικών στα νήπια και στα παιδιά. Η μεθοδική συμμόρφωση του ατόμου στις επιταγές μιας εντελώς οργανωμένης κοινωνίας και η ένταξή του σε ένα «επιστημονικό ταξικό σύστημα» δεν γίνεται με τη βία και με την απείλη τιμωρίας.
Η υποταγή γίνεται αποδεκτή γιατί επιβάλλεται με ήπιες μεθόδους και συνδυάζεται με τακτικές δόσεις ευτυχίας, παρεχόμενης ακόμα και με χημικά μέσα. Οι άνθρωποι του «Θαυμαστού καινούργιου κόσμου» μπορούν να ξεφεύγουν από την κακοκεφιά και από τις συνήθεις σκοτούρες της καθημερινής ζωής είτε με συναρπαστικές διασκεδάσεις, που τους προσφέρονται αδιάκοπα, είτε παίρνοντας ένα-δυο χάπια της χημικής σύνθεσης που λέγεται «σόμα».
Μπορούν έτσι να νιώσουν ευφορία ή να βυθιστούν σε έναν ευχάριστο και τονωτικό ύπνο, χωρίς καμία σωματική ή διανοητική παρενέργεια. Η καθημερινή μερίδα σόμα που παίρνουν τα άτομα, είναι μια εξασφάλιση ενάντια στην παρεκτροπή, την κοινωνική αναταραχή και τη διάδοση ανατρεπτικών ιδεών.
Στο γενετικό έλεγχο, την ειδική διαπαιδαγώγηση των νηπίων, την υπνοπαιδεία, την ευφορία των ενηλίκων που δημιουργείται με χημικά μέσα, έρχεται να προστεθεί η γενικευμένη συμμόρφωση στις επιταγές της κοινωνικής οργάνωσης. Μια συμμόρφωση που επιβάλλεται με σχετικά ήπιες μεθόδους σωφρονισμού.
Στο «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο» δεν είναι αναγκαίο να υπάρχουν δήμιοι ή σύνεργα βασανιστηρίων. Η τέλεια οργανωμένη κοινωνία εγγυάται στον άνθρωπο μια μαθηματικά υπολογισμένη ευτυχία, που τον μετατρέπει σε ένα χαμογελαστό ζόμπι, ανίκανο να νιώσει ζωηρές συγκινήσεις και γνήσια συναισθήματα.
Αλλά ακόμη και αυτό το επιστημονικά σχεδιασμένο σύστημα κοινωνικού ελέγχου δεν είναι πάντοτε απολύτως επιτυχές. Υπάρχουν και μερικοί άνθρωποι δυσαρεστημένοι με την κοινωνία και ανικανοποίητοι, που θέλουν να ανακαλύψουν τον εαυτό τους και δεν τους αρκεί να νιώθουν ότι είναι απλώς κύτταρα του κοινωνικού σώματος. Υπάρχει και ο Αγριος, που βγήκε από τον προστατευόμενο Δρυμό, ένας Αγριος που μοιάζει μάλλον με έναν σημερινό πολιτισμένο άνθρωπο. Ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» παρουσιάζεται στους κατοίκους του σαν ένας επίγειος παράδεισος, που εξασφαλίζει σε όλους την ευτυχία. Αλλά ο Αγριος προτιμάει την ελευθερία από την ευτυχία. Ο Ελεγκτής Μουσταφά Μοντ του λέει: «Προτιμούμε να κάνουμε τα πράγματα άνετα». Και ο Αγριος απαντά: «Μα, αφού εγώ δεν θέλω άνεση. Θέλω θεό, θέλω ποίηση, θέλω πραγματικό κίνδυνο, θέλω ελευθερία, θέλω καλοσύνη, θέλω αμαρτία».
«Με άλλα λόγια -είπε ο Μουσταφά Μοντ- απαιτείτε το δικαίωμα να είστε δυστυχισμένος». «Καλά λοιπόν -είπε προκλητικά ο Αγριος- απαιτώ το δικαίωμα να είμαι δυστυχισμένος».
Στην προμετωπίδα του βιβλίου του ο Χάξλεϊ παραθέτει μία φράση του Νικολάι Μπερντιάγεφ, του Ρώσου φιλοσόφου που κατέφυγε στο Παρίσι το 1922: «Οι ουτοπίες -λέει ο Μπερντιάγεφ- φαίνονται σήμερα πολύ πιο πραγματοποιήσιμες από όσο πίστευαν άλλοτε οι άνθρωποι. Και βρισκόμαστε σήμερα αντιμέτωποι με ένα πολύ διαφορετικά βασανιστικό ερώτημα: Πώς ν' αποφύγουμε την οριστική τους πραγματοποίηση; ...Οι ουτοπίες είναι πραγματοποιήσιμες. Η ζωή πορεύεται προς τις ουτοπίες. Και ίσως ν' αρχίζει ένας καινούργιος αιώνας που, στο διάβα του, οι διανοούμενοι και η τάξη των καλλιεργημένων θα ονειρεύονται τα μέσα για ν' αποφύγουν τις ουτοπίες και να ξαναγυρίσουν σε μια κοινωνία όχι ουτοπική, λιγότερο "τέλεια" και περισσότερο ελεύθερη».
Ο Χάξλεϊ γνωρίζει ότι η ελευθερία είναι μια δύσκολη και εύθραυστη κατάκτηση, που απειλείται από πολλές πλευρές και από απειλές πολλων και διαφόρων ειδών (δημογραφικές, κοινωνικές, πολιτικές, ψυχολογικές κ.ά.).
Μια νέα τρομερή απειλή -που εκδηλώθηκε με ιδιαίτερα καταστροφικό τρόπο στον εικοστό αιώνα- είναι και η ικανότητα του σύγχρονου ανθρώπου να πραγματοποιεί τις ουτοπίες του. Ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» γράφτηκε πριν από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία και όταν ο σταλινισμός δεν είχε ακόμη αποκαλύψει πλήρως το αποκρουστικό του πρόσωπο. Το 1948, ο Οργουελ με το έργο του «1984» είχε προβάλει στο μέλλον τη μεγεθυσμένη εικόνα ενός παρόντος που περιείχε το σταλινισμό κι ενός πρόσφατου παρελθόντος που σημαδεύτηκε από την εμπειρία του ναζισμού.
Σε μιαν επιστολή του προς τον Οργουελ, γραμμένη στις 21 Οκτώβρη του 1949, ο Χάξλεϊ περιγράφει τις εντυπώσεις που του προκάλεσε η ανάγνωση του «1984». Γράφει, ανάμεσα στ' άλλα: «Το αν στην πραγματικότητα η πολιτική της "μπότας στο σβέρκο" μπορεί να συνεχιστεί επ' αόριστον φαίνεται αμφίβολο. Η δική μου πεποίθηση είναι ότι η άρχουσα ολιγαρχία θα βρει λιγότερο κοπιαστικούς και άσκοπους τρόπους για να κυβερνήσει και να ικανοποιήσει τη δίψα της για εξουσία και ότι αυτοί οι τρόποι θα μοιάζουν με κείνους που περιέγραψα στο "Brave New World"». Και συμπληρώνει: «Μέσα στην επόμενη γενιά πιστεύω ότι οι κυβερνήτες του κόσμου θα ανακαλύψουν ότι η προκαθορισμένη εξάσκηση των βρεφών και η ναρκο-ύπνωση είναι πιο αποτελεσματικές σαν όργανα διακυβέρνησης από τα ρόπαλα και τις φυλακές και ότι η δίψα για εξουσία μπορεί να ικανοποιηθεί το ίδιο απόλυτα με το να υποβάλλεις στους ανθρώπους να αγαπούν τη σκλαβιά τους όσο και με το να τους βαράς και να τους κλοτσάς για να υποταγούν. Με άλλα λόγια, νιώθω πως ο εφιάλτης του 1984 προορίζεται να διαμορφωθεί σε εφιάλτη ενός κόσμου που θα έχει περισσότερες ομοιότητες με εκείνον που φαντάστηκα στο "Brave New World". Η αλλαγή θα προκύψει ως αποτέλεσμα μιας έντονης ανάγκης για αυξημένη απόδοση» (Αλντους Χάξλεϊ «Μετά τα πυροτεχνήματα», «Ηριδανός», σελ. 178-180).
Το 1958, με το βιβλίο του «Επιστροφή στο θαυμαστό νέο κόσμο» («Ελεύθερος Τύπος», 1978), ο Χάξλεϊ επιβεβαιώνει την αρχική του εκτίμηση:
«Οι προφητείες του 1931 επαληθεύονται πολύ πιο γρήγορα απ' ό,τι νόμιζα... Ο εφιάλτης της ολοκληρωτικής οργάνωσης, που είχα τοποθετήσει στον έβδομο αιώνα μ.Φ. (μετά Φορντ) έχει ήδη αναδυθεί».
Ο Χάξλεϊ επανέρχεται στη σύγκριση με το «1984» του Οργουελ: «Στο πλαίσιο του 1948 το "1984" έμοιαζε πολύ πειστικό... Σήμερα φαίνεται πιο πιθανός ο κίνδυνος ενός "Θαυμαστού καινούργιου κόσμου" παρά ενός "1984"».
Στις δικτατορίες του μέλλοντος θα υπάρχει πολύ λιγότερη βία από αυτή που υπήρχε σε καθεστώτα σαν εκείνα του Χίτλερ και του Στάλιν.Οι υπήκοοι των μελλοντικών δικτατόρων θα διοικούνται πιο ανώδυνα και ομοιόμορφα από ένα σώμα καλά εκπαιδευμένων κοινωνικών μηχανικών.Η κοινωνία που περιγράφεται στο «1984» βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην τιμωρία και στο φόβο της τιμωρίας. Στο «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο» η τιμωρία είναι σπάνια και γενικά ήπια. Ο έλεγχος της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς με μέσο την τιμωρία είναι μακροπρόθεσμα λιγότερο αποτελεσματικός από εκείνον που επιτυγχάνουμε ενισχύοντας την επιθυμητή συμπεριφορά με ανταμοιβές.
Οι εξουσίες του μέλλοντος θα κατανοήσουν ότι η τρομοκρατία δεν είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος διακυβέρνησης. Θα κατανοήσουν επίσης ότι μπορούν να πετύχουν καλύτερα τους στόχους τους αν επιλέξουν την ήπια χειραγώγηση των σκέψεων, των συμπεριφορών και των αισθημάτων του ατόμου.
Η κοινωνία που περιγράφεται στο μύθο του Οργουελ βρίσκεται διαρκώς σε μια κατάσταση πολέμου. Οι κυβερνήτες της κρατούν τους υπηκόους τους σε διαρκή κινητοποίηση, σε μια αδιάκοπη ένταση. Στο «Θαυμαστό καινούριο κόσμο» οι άνθρωποι ζουν ειρηνικά και η πρώτη φροντίδα των κυβερνώντων είναι να κρατήσουν με κάθε τρόπο ήσυχους και παθητικούς τους υπηκόους τους. Σε αυτό το πλαίσιο, οι αδιάκοπες διασκεδάσεις χρησιμοποιούνται για να αποσπούν το ενδιαφέρον και την προσοχή του λαού από τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα. Στο «1984» τα μέλη του κόμματος αναγκάζονται να πειθαρχούν σε μια σεξουαλική ηθική πιο αυστηρή και από την πουριτανική. Στο «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο» επιτρέπεται σε όλους να παραδίδονται στις σεξουαλικές τους ορμές χωρίς εμπόδια ή ενδοιασμούς. «Στο "1984" η διατήρηση της ισχύος επιτυγχάνεται με την πρόκληση του πόνου. Στο "Θαυμαστό καινούργιο κόσμο" με την παροχή μιας ηδονής σχεδόν το ίδιο εξευτελιστικής».
Ο Χάξλεϊ προβλέπει ότι ο εικοστός πρώτος αιώνας θα είναι η εποχή του «Θαυμαστού καινούργιου κόσμου». Η τεχνολογική εξέλιξη οδηγεί αναπόδραστα στη σταδιακή συγκέντρωση της οικονομικής και πολιτικής ισχύος και στην ανάπτυξη μιας κοινωνίας που ελέγχεται από τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις.
Στο όνομα της μεγαλύτερης αποδοτικότητας επιβάλλεται μια τυποποίηση της συμπεριφοράς και μια ομοιομορφία, η οποία προσβάλλει και αναιρεί τη σωματική και πνευματική μοναδικότητα που χαρακτηρίζει τα ανθρώπινα πλάσματα. «Η γενετική τυποποίηση των ατόμων είναι ακόμη ανέφικτη», έγραφε ο Χάξλεϊ το 1958. «Αλλά η Μεγάλη Κυβέρνηση και η Μεγάλη Επιχείρηση ήδη κατέχουν ή πολύ γρήγορα θα αποκτήσουν όλες τις μεθόδους για το χειρισμό του ανθρώπινου νου που περιγράφτηκαν στο Θαυμαστό καινούργιο κόσμο. Εφόσον οι αυριανοί ηγέτες τού υπερβολικά πυκνοκατοικημένου και υπεροργανωμένου κόσμου δεν θα έχουν την ικανότητα να επιβάλλουν γενετική ομοιομορφία στα έμβρυα, θα προσπαθήσουν να επιβάλλουν κοινωνική και πολιτιστική ομοιομορφία στους ενήλικους και στα παιδιά τους... Αν θέλουμε να αποφευχθεί αυτό το είδος τυραννίας, πρέπει να αρχίσουμε χωρίς αργοπορία να εκπαιδευόμαστε και εμείς και τα παιδιά μας για την ελευθερία και την αυτοκυβέρνηση».
Ο Χάξλεϊ μάς διδάσκει ότι η ελευθερία είναι το πιο πολύτιμο αγαθό, ότι η ανεκτικότητα είναι μια μεγάλη αρετή, ότι η ποικιλία και η πολλαπλότητα πρέπει να διασωθούν, ότι πρέπει να αντισταθούμε στην επιβολή της ομοιομορφίας. Μας διδάσκει επίσης μια διανοητική εγρήγορση ικανή να αντιλαμβάνεται ότι οι απειλές για την ελευθερία δεν προέρχονται μόνον από τη σκληρή καταπίεση και την ωμή βία. Η σύγχρονη τεχνολογία, η επιδίωξη της μέγιστης απόδοσης, το κυνήγι ποσοτικών στόχων, η θέληση για τάξη, η τάση για υπεροργάνωση, η πολιτική και εμπορική προπαγάνδα, η ακόρεστη δίψα των ανθρώπων για διασκεδάσεις, η πλύση εγκεφάλου και η ψυχολογική πίεση, ο υποσυνείδητος πειθαναγκασμός που επιδιώκεται από ισχυρούς μηχανισμούς χειραγώγησης της γνώμης και της θέλησης -όλα αυτά μπορούν να απειλήσουν την ελευθερία, μπορούν να αιχμαλωτίσουν το νου των ανθρώπων και να σφυρηλατήσουν νέα δεσμά. Αυτή η νέα δουλεία θα διαφέρει από τη δουλεία του παρελθόντος, γιατί στο «Θαυμαστό καινούργιο κόσμο» οι άνθρωποι θα πιστεύουν ότι είναι ελεύθεροι και κανείς δεν θα παραπονιέται για την αιχμαλωσία του.
Ο Χάξλεϊ προβλέπει μια κατάσταση στην οποία
«τα συντάγματα δεν θα καταργηθούν και οι καλοί νόμοι θα παραμείνουν στους νομικούς κώδικες. Αλλά αυτές οι φιλελεύθερες μορφές θα χρησιμεύουν μόνο σαν προσωπείο και εξωραϊσμός μιας τελείως ανελεύθερης ουσίας... Η φύση των δημοκρατιών θα αλλάξει. Οι άψογοι παλιοί τύποι -εκλογές, κοινοβούλια, Ανώτατα Δικαστήρια κ.λπ.- θα παραμείνουν. Η ουσία όμως που θα κρύβεται κάτω από την επιφάνεια, θα είναι ένα είδος ολοκληρωτισμού, χωρίς βία».
Οι άνθρωποι θα ζητούν δουλειά, τροφή, κατανάλωση, τηλεόραση, θέαμα και διασκεδάσεις, θα ζητούν, με άλλα λόγια, ευτυχία και δεν θα έχουν να σκοτίζονται με τις ευθύνες της ελευθερίας. Σε αυτό το πιθανό μέλλον -που μοιάζει ανησυχητικά με το δικό μας παρόν- η ελπίδα μπορεί να επιζήσει μόνον αν υπάρχουν ακόμη «Αγριοι» που προτιμούν την ελευθερία από την ευτυχία και που έχουν τη δύναμη και το θάρρος να διεκδικούν το δικαίωμα να είναι δυστυχισμένοι.
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 18/10/2002
http://archive.enet.gr/online/online_issues?pid=51&dt=18/10/2002&id=40725616 ΥΓ : Όταν τα λέει ο Λιακόπουλος γελάμε
